Co dziś w Tobie jest? Doświadczenie arteterapeutyczne w formie przestrzennej

Dzisiaj chcę pokazać Wam propozycję doświadczenia, które można wykorzystać na początku warsztatów psychoedukacyjnych, rozwojowych lub arteterapeutycznych, a także w pracy indywidualnej podczas konsultacji czy sesji.

Punktem wyjścia mogą być pytania: Jak się dziś czujesz? Co dziś w Tobie jest? Z czym dzisiaj przychodzisz?

W tym doświadczeniu uczestnik wyraża swój aktualny stan w formie przestrzennej.

Powstała forma nie musi być estetyczna ani dopracowana. Istotne jest to, by była własnym sposobem pokazania aktualnego doświadczenia.

Jakich materiałów użyć do stworzenia formy przestrzennej?

W tym doświadczeniu można posłużyć się prostymi materiałami, na przykład:

miękkim drutem,
sznurkiem,
folią aluminiową,
papierem,
patyczkami,
kawałkami tkanin,
taśmą,
elementami naturalnymi.

Ja wykorzystałam:

sznurek,
miękki drut (kupiony w Action),
szczypce jubilerskie (przydały mi się do zaginania końcówek, choć przy miękkim drucie nie są konieczne).

Dobrze, gdy na tym etapie uczestnik ma pewną swobodę wyboru materiałów. Jeśli korzystamy na przykład ze sznurków czy drutu, warto przygotować kilka ich rodzajów — różniących się kolorem, grubością, fakturą czy stopniem sztywności. Taki wybór sam w sobie może być elementem procesu twórczego. Oczywiście można zaproponować pracę z jednego rodzaju materiału, jednak możliwość wyboru bywa istotna, ponieważ pozwala uczestnikowi szukać takiej formy wyrazu, która jest mu w danym momencie bliższa.

Jak stworzyć formę przestrzenną w arteterapii?

Po przygotowaniu materiałów uczestnik przechodzi do tworzenia formy przestrzennej. W trakcie pracy może nadawać kształt temu, co jest obecne tu i teraz — emocjom, napięciom, skojarzeniom, potrzebom, obrazom albo wewnętrznym odczuciom.

Początkowy pomysł nie musi pozostać ostateczny. W trakcie pracy forma może się zmieniać, rozwijać i prowadzić uczestnika w innym kierunku niż ten, od którego zaczynał. Sam proces podążania za tym, co wyłania się podczas tworzenia, również może być ważną częścią doświadczenia.

Zapisywanie skojarzeń, słów i odczuć

W trakcie tworzenia uczestnik może zapisywać słowa, myśli, skojarzenia, emocje lub krótkie zdania, które pojawiają się w procesie. Notatki mogą powstawać na osobnej kartce, w dzienniku arteterapeutycznym albo zostać włączone do samej pracy. Taki zapis pomaga uchwycić to, co pojawia się spontanicznie w trakcie działania, a później może stać się punktem wyjścia do omówienia pracy i dalszej refleksji.

Jak omawiać pracę arteterapeutyczną?

Po wykonaniu pracy można przejść do rozmowy o tym, co pojawiło się w trakcie tworzenia. Punktem wyjścia mogą być pytania o skojarzenia, znaczenie poszczególnych elementów, odczucia towarzyszące pracy oraz to, co uczestnik dostrzega, patrząc na swoją formę. Pomocne bywa także dzielenie się skojarzeniami przez osobę prowadzącą, a w pracy grupowej również przez innych uczestników. Takie wypowiedzi mogą poszerzać perspektywę i wspierać refleksję, jeśli pozostają otwarte i nie narzucają jednego sposobu rozumienia pracy.

Pytania pomocnicze do omówienia pracy arteterapeutycznej

Co widzisz w swojej pracy?
Który element najbardziej przyciąga Twoją uwagę?
Co dla Ciebie oznaczają poszczególne elementy tej formy?
Jakie skojarzenia pojawiają się, kiedy patrzysz na swoją pracę?
Jak się czułaś / czułeś podczas tworzenia?
Co pojawiało się w Tobie w trakcie pracy?
Czy coś zmieniało się w procesie tworzenia?
Czy ta forma Cię czymś zaskakuje?
Co mówi Ci układ poszczególnych elementów?
Czy ta konstrukcja wydaje Ci się stabilna, delikatna, napięta, otwarta?
Czy jest w tej pracy jakiś element szczególnie ważny?
Co dla Ciebie oznaczają symbole, które się pojawiły?
Jeśli w pracy pojawiły się słowa — co one dla Ciebie znaczą?
Co ta forma mówi o tym, z czym dzisiaj jesteś?
Z czym kończysz to doświadczenie?

Co daje praca z formą przestrzenną w arteterapii, psychoedukacji i pracy psychologicznej?

Tego rodzaju doświadczenie może sprzyjać rozwijaniu samoobserwacji, symbolizacji oraz refleksji nad aktualnym stanem emocjonalnym i poznawczym. Przeniesienie wewnętrznych treści do formy przestrzennej pozwala ujmować je nie tylko w języku dosłownym, ale również poprzez symbole, kształty, układ elementów i relacje między nimi. Taka forma wyrazu może ułatwiać komunikowanie tego, co wewnętrzne, trudne do uchwycenia lub nie w pełni jeszcze uświadomione. Jednocześnie umożliwia ogląd własnego doświadczenia z pewnego dystansu, a następnie jego omówienie i integrowanie na poziomie znaczeń. W kontekście psychoedukacyjnym, arteterapeutycznym i psychologicznym doświadczenie to może wspierać rozumienie własnych reakcji, stanów i skojarzeń oraz rozwijać zdolność ich wyrażania. Nierzadko w takim procesie ujawniają się również treści, które nie pojawiłyby się od razu w bezpośredniej wypowiedzi słownej.