Pięć technik fototerapii według Judy Weiser – metody pracy z fotografią w terapii i arteterapii – Instytut Psychoedukacji i Arteterapii – Psychologia, Arteterapia, Psychoterapia Sensomotoryczna w leczeniu traumy

Fotografie mogą otwierać przestrzeń do rozmowy, refleksji i twórczej ekspresji. Możemy sięgać po zdjęcia z osobistych zbiorów, tworzyć nowe obrazy, pracować z autoportretem czy wykorzystywać fotografię jako metaforę własnych doświadczeń. Judy Weiser, kanadyjska psycholożka i arteterapeutka, uporządkowała te możliwości w modelu pięciu technik fototerapii. Jej koncepcja stanowi punkt odniesienia dla pracy terapeutycznej, a poszczególne techniki mogą być również wykorzystywane w arteterapii, psychoedukacji i działaniach rozwojowych. Przyjrzyjmy się pięciu technikom oraz temu, co każda z nich wnosi do pracy z fotografią.

1. Fotografie wykonane lub wybrane przez osobę uczestniczącą w terapii

Photos Taken or Created by the Client

Pierwsza technika obejmuje fotografie samodzielnie wykonane, wybrane lub zgromadzone przez uczestnika. Mogą to być zarówno zdjęcia własnego autorstwa, jak i obrazy pochodzące z innych źródeł.

Podstawą pracy jest osobisty wybór fotografii i znaczenie, jakie ma ona dla danej osoby. Obraz może stanowić punkt wyjścia do poznawania zainteresowań, wartości, potrzeb, emocji czy aktualnych doświadczeń.

Technika ta daje również możliwość aktywnego tworzenia obrazów, poszukiwania motywów i eksperymentowania z fotografią jako formą ekspresji. Może być wykorzystywana między innymi w pracy z zasobami, metaforą i osobistą narracją.

2. Fotografie przedstawiające osobę, wykonane przez innych

Photos Taken of the Client by Other People

Druga technika wykorzystuje zdjęcia, na których uczestnik został sfotografowany przez inną osobę. Mogą to być fotografie pozowane, spontaniczne, pochodzące z różnych okresów życia.

Praca z takimi zdjęciami otwiera przestrzeń do refleksji nad obrazem siebie, relacjami i osobistymi doświadczeniami. Fotografia może przywoływać wspomnienia, emocje oraz skojarzenia związane z określoną sytuacją lub etapem życia.

Istotne jest tutaj doświadczenie osoby oglądającej własne zdjęcie – to, jak odnosi się do przedstawionego obrazu i jakie znaczenie ma on dla niej obecnie.

3. Autoportrety fotograficzne

Self-Portraits

Autoportret daje możliwość świadomego tworzenia własnego wizerunku. Osoba samodzielnie decyduje o sposobie przedstawienia siebie, wykorzystując fotografię dosłowną lub symboliczną.

Autoportret może przedstawiać twarz, sylwetkę, fragment ciała, ale także przedmioty, miejsca lub kompozycje, które w metaforyczny sposób odnoszą się do tożsamości autora.

Szczególną wartością tej techniki jest sprawczość i możliwość eksperymentowania z różnymi sposobami wyrażania siebie.

Autoportrety mogą być wykorzystywane w pracy z tożsamością, obrazem siebie, rolami społecznymi oraz osobistymi zasobami. W arteterapii otwierają także możliwości łączenia fotografii z ruchem, gestem, symboliką i innymi formami ekspresji twórczej.

4. Albumy rodzinne i kolekcje autobiograficzne

Family Albums and Other Photo-Biographical Collections

Czwarta technika opiera się na osobistych zbiorach fotografii dokumentujących historię życia, relacje i ważne wydarzenia.

Mogą to być tradycyjne albumy rodzinne, pojedyncze odbitki, cyfrowe archiwa czy kolekcje zdjęć gromadzonych przez lata.

Fotografie autobiograficzne stanowią materiał do pracy z pamięcią, tożsamością, relacjami i osobistą narracją. Umożliwiają przyglądanie się różnym okresom życia, doświadczeniom zmiany oraz znaczeniu bliskich osób i ważnych wydarzeń.

Praca z albumami może również wspierać refleksję nad historią rodziny, poczuciem przynależności i sposobem, w jaki opowiadamy o własnych doświadczeniach.

5. Projekcyjne interakcje z fotografią

Photo-Projectives

Piąta technika dotyczy osobistych reakcji, skojarzeń i znaczeń pojawiających się w kontakcie z fotografią.

Ten sam obraz może wywoływać odmienne emocje i interpretacje u różnych osób. Fotografia przedstawiająca drogę prowadzącą przez las może kojarzyć się z wolnością, spokojem, niepewnością lub poszukiwaniem nowego kierunku.

Szczególne znaczenie ma tutaj praca z metaforą i symbolem, pozwalająca przedstawiać doświadczenia, potrzeby czy emocje za pomocą obrazu.

W koncepcji Judy Weiser Photo-Projectives zajmuje szczególne miejsce. Projekcyjne nadawanie znaczeń towarzyszy bowiem wszystkim pozostałym technikom – niezależnie od tego, czy pracujemy z autoportretem, rodzinnym albumem czy samodzielnie wybraną fotografią.

Warto przy tym pamiętać, że znaczenia przypisywane obrazom mają charakter indywidualny. Fotografie służą eksplorowaniu doświadczeń.

Pięć technik – różne możliwości pracy z fotografią

Techniki opisane przez Judy Weiser tworzą wzajemnie powiązany system, w którym poszczególne sposoby pracy mogą się uzupełniać i przenikać. Jedna fotografia może jednocześnie należeć do osobistego albumu, przedstawiać osobę sfotografowaną przez kogoś innego i stanowić punkt wyjścia do pracy z metaforą. W arteterapii fotografie mogą być również przekształcane, zestawiane z innymi obrazami i łączone z rysunkiem, malarstwem, kolażem czy tekstem. Poszczególne techniki można dostosowywać do celów pracy, potrzeb i możliwości uczestnika. Wykorzystanie fotografii wymaga także uważności na osobiste granice, prywatność i reakcje emocjonalne. Szczególnie istotne są dobrowolność udziału oraz możliwość decydowania o tym, jakie obrazy i doświadczenia zostaną udostępnione. Koncepcja Judy Weiser pokazuje, że fotografia może być zarówno narzędziem komunikacji i refleksji, jak i medium twórczym, umożliwiającym odkrywanie, wyrażanie i przekształcanie osobistych doświadczeń.

Bibliografia

Weiser, J. (1999). PhotoTherapy Techniques: Exploring the Secrets of Personal Snapshots and Family Albums. PhotoTherapy Centre.
Weiser, J. (2004). PhotoTherapy Techniques in Counselling and Therapy: Using Ordinary Snapshots and Photo-Interactions to Help Clients Heal Their Lives. Canadian Art Therapy Association Journal, 17(2), 23–53. https://doi.org/10.1080/08322473.2004.11432263
Weiser, J. (2014). Establishing the Framework for Using Photos in Art Therapy (and other Therapies) Practices. Arteterapia, 9, 159–190. https://doi.org/10.5209/rev_ARTE.2014.v9.47490
Weiser, J. PhotoTherapy & Therapeutic Photography Techniques. PhotoTherapy Centre. https://phototherapy-centre.com/