Książka artystyczna to forma twórczości, w której książka staje się dziełem sztuki. Znaczenie ma nie tylko to, co znajduje się na jej stronach, ale również ich układ, kolejność, sposób łączenia i wykorzystane materiały.
Nie musi przypominać tradycyjnej książki z okładką i zszytymi kartkami. Może mieć postać harmonijki, zbioru luźnych stron, niewielkiego notesu lub przestrzennego obiektu. Niektóre książki artystyczne zawierają teksty, inne powstają wyłącznie z obrazów, fotografii i materiałów plastycznych.
Osoba tworząca może malować, rysować, pisać, wykorzystywać zdjęcia, a nawet włączać do książki znalezione przedmioty. Ważne jest to, w jaki sposób wszystkie te elementy zostaną ze sobą połączone.
Szkicownik najczęściej służy do wykonywania kolejnych rysunków, ćwiczenia technik lub zapisywania pomysłów. Książka artystyczna może wykorzystywać podobne materiały, ale jej strony są często projektowane jako części jednej całości. Ich kolejność, zestawienie i sposób oglądania stają się elementami pracy twórczej.
Podobnie jest ze scrapbookiem, w którym gromadzimy zdjęcia, pamiątki i dekoracje. Może on stać się książką artystyczną, jeśli wykorzystamy jego formę do rozwinięcia określonego pomysłu. Granice między tymi rodzajami twórczości nie zawsze są wyraźne.
Przykładowo książka poświęcona ważnemu miejscu może zawierać fotografię, rysunek wykonany z pamięci, mapę i list dotyczący związanego z nim wspomnienia. Półprzezroczysta kartka może częściowo zasłaniać kolejny obraz, a w kopercie można schować tekst, który zostanie odczytany dopiero po jej otwarciu.
W takim przypadku materiały i konstrukcja książki pomagają przedstawić wybrany temat, zamiast pełnić wyłącznie funkcję dekoracyjną.
W arteterapii forma książki artystycznej może służyć wyrażaniu emocji, odkrywaniu osobistych skojarzeń, przyglądaniu się doświadczeniom i rozwijaniu refleksji nad wybranym zagadnieniem. Jej zastosowanie zależy od celu spotkania, potrzeb uczestników oraz sposobu prowadzenia zajęć.
Jedną z możliwości jest tworzenie książki poświęconej określonemu tematowi. Podczas kolejnych spotkań można opracowywać nowe strony, wykorzystując malarstwo, fotografię, kolaż, rysunek czy pisanie twórcze. Fotografia może zainspirować do napisania wiersza, fragment tekstu do namalowania obrazu, a ten do stworzenia kolejnych prac.
Książka artystyczna jest formą, którą można dostosować do różnych grup wiekowych oraz sposobów pracy. Jej konstrukcja, wykorzystane materiały i proponowane tematy mogą być dobierane do możliwości oraz potrzeb uczestników.
W pracy z dziećmi książka może łączyć rysowanie, malowanie, wycinanie, tworzenie kolaży i wymyślanie historii. Dzieci mogą wykorzystywać w niej własne ilustracje, fotografie, wykonane samodzielnie przedmioty i krótkie teksty.
Szczególnie interesujące może być połączenie tworzenia książki z opowiadaniem historii. Kolejne strony pozwalają rozwijać przygody bohaterów, przedstawiać wymyślone miejsca i eksperymentować z różnymi sposobami ilustrowania opowieści.
Forma książki daje także możliwość podejmowania tematów związanych z emocjami, relacjami i codziennymi doświadczeniami. W zależności od wieku i możliwości dziecka tekst może pełnić niewielką rolę, a głównym sposobem przedstawiania treści pozostają obrazy i materiały plastyczne.
W pracy z młodzieżą książka artystyczna może stać się przestrzenią do podejmowania tematów związanych z tożsamością, relacjami, zainteresowaniami, wartościami i ważnymi doświadczeniami.
Możliwość łączenia fotografii, kolażu, rysunku i tekstów pozwala wykorzystać różne sposoby wyrażania siebie. Książka może zawierać zarówno osobiste refleksje, jak i treści inspirowane muzyką, literaturą czy fotografią.
Niektóre strony mogą pozostać prywatne, inne zostać wykorzystane do rozmowy podczas spotkania. Ważne jest wcześniejsze ustalenie zasad udostępniania prac i uszanowanie granic uczestników.
W pracy z dorosłymi książka artystyczna może służyć rozwijaniu refleksji nad własnymi doświadczeniami, potrzebami, relacjami i ważnymi wydarzeniami życiowymi.
Może być poświęcona określonemu tematowi, do którego uczestnik powraca podczas kolejnych spotkań, albo rozwijać się jako osobisty projekt twórczy. Łączenie fotografii, obrazu i pisania daje możliwość przedstawiania różnych aspektów tego samego doświadczenia.
Ciekawym rozwiązaniem jest również wykorzystywanie książki do pracy z zasobami. Jej strony mogą dotyczyć ważnych miejsc, wspierających relacji, umiejętności, zainteresowań czy doświadczeń, do których osoba chce powracać.
W przypadku tematów osobistych istotne znaczenie ma dostosowanie tempa pracy oraz uwzględnienie aktualnych możliwości emocjonalnych uczestnika.
Książka artystyczna pozwala połączyć różne techniki, materiały i sposoby przedstawiania wybranego tematu. Jej forma może być prosta lub rozbudowana, a kolejne strony mogą powstawać podczas jednego spotkania albo przez wiele tygodni.
W arteterapii szczególnie interesująca jest możliwość stopniowego rozwijania osobistych tematów, eksperymentowania z różnymi sposobami ekspresji i powracania do wcześniej wykonanych prac. Książka może stać się miejscem zarówno dla obrazów, jak i słów, fotografii czy przedmiotów związanych z ważnymi doświadczeniami.
